Trzcińsko-Zdrój to niewielkie miasteczko położone w woj. zachodniopomorskim, w pow. gryfińskim. Początki dała mu prawdopodobnie wczesnośredniowieczna osada słowiańska, zlokalizowana na wyspie jeziora. Przebudowa, której układ architektoniczny czytelny jest do dnia dzisiejszego, rozpoczęła się w drugiej połowie XIII wieku. W centrum miejscowości został wybudowany kościół oraz dom kupiecki, który szybko zaczął pełnić rolę ratusza. 

Warto zwrócić uwagę na średniowieczny ratusz, stojący na rynku. Jego początki sięgają XIV wieku. Był wtedy znacznie mniejszy niż obecnie, ale fragmenty jego murów zachowały się do dnia dzisiejszego, a dokładnie część murów obwodowych parteru wraz z elewacją zachodnią i znajdującym się w niej ostrołukowym portalem. Dzisiejszy kształt budynek uzyskał w XV wieku. W swojej długiej historii był wielokrotnie przebudowywany i restaurowany, lecz jego bryła nie uległa zmianom do czasów obecnych. Jest to jeden z najstarszych i najlepiej zachowanych zabytków tego typu w Polsce. 

Niedaleko ratusza znajduje się XIII-wieczny kościół pw. Matki Boskiej Nieustającej Pomocy. Niestety świątynia poza godzinami nabożeństw pozostaje zamknięta, więc nie miałem okazji zobaczyć jej wnętrza. Niemniej warto zajrzeć na rynek miasta, by przyjrzeć się jego średniowiecznym zabytkom. 

 

 

Najbardziej imponującym zabytkiem Trzcińska-Zdroju z epoki średniowiecza są obwarowania miejskie. Prawdopodobnie już w czasie lokacji miasta w XIII wieku, osadę otoczono drewniano-ziemnym wałem. Kamienne fortyfikacje zaczęto wznosić na przełomie XIII i XIV wieku. W kolejnych wiekach były one modernizowane poprzez ich podwyższenie oraz rozbudowę bram i baszt. Po wojnie trzydziestoletniej straciły na znaczeniu i zaczęły powoli podupadać. W XIX wieku poddano je renowacji, lecz rozebrano najbardziej okazałą Bramę Strzeszowską. Zasypano również fosę, zniwelowano wały oraz zlikwidowano wewnętrzną ulicę biegnącą wzdłuż murów. Konsekwencje likwidacji tej ulicy widoczne są do dnia dzisiejszego. Nie można objeść fortyfikacji po ich wewnętrznej stronie, gdyż znajdują się tam prywatne posesje. Do czasów współczesnych zachowały się dwie bramy, trzy baszty oraz mur obwodowy na prawie całej swej długości. 

 

 

Jak wspomniałem wyżej, do dnia dzisiejszego zachowały się dwie bramy: Myśliborska od strony południowej i Chojeńska w części zachodniej miasta.

Brama Myśliborska została wzniesiona w dwóch etapach. Na początku XIV wieku powstała dolna część z ciosów granitowych o wysokości 6 metrów, mieszcząca przejazd. Drugą część, ceglaną, dobudowano w XV wieku. Zakończona została ośmiobocznym, obronnym gankiem, ozdobionym ceglanym fryzem. W minionych wiekach była znacznie bardziej rozbudowana. Posiadała m.in. podwójne, masywne drzwi, żelazną kratę, zaś wejście do niej było poprzedzone 20-metrowym, wąskim korytarzem obudowanym murem. Dostać się do wieży Bramy Myśliborskiej można było tylko z poziomu murów obronnych. Pełniła rolę obronną, obserwacyjną i kontrolną. W latach 30-tych XX wieku obok bramy powstało przejście dla pieszych oraz dodatkowy przejazd. 

Druga brama, Chojeńska, została wybudowana w pierwszej połowie XIV wieku z kamienia. Jej wysokość wynosiła 18 metrów i miała dwie kondygnacje. Została nadbudowana z cegły o jedną kondygnację w XV wieku wraz z przedbramiem, które rozebrano w XIX wieku. W wieku XVI nadbudowano ją jeszcze o ośmioboczną wieżę służącą do obserwacji. Posiadała podwójne, drewniane drzwi, oraz żelazną kratę opuszczaną na noc. Wejście do wnętrza Bramy prowadziło po kamiennych schodach od strony miasta. W 1912 roku wybito furtę dla pieszych. 

Obecnie żadna Brama nie jest udostępniona dla zwiedzających. A szkoda, bo na pewno byłaby do ciekawa atrakcja dla turystów. Dodatkowo można by podziwiać z góry miasto i tereny przyległe. 

 

 

Prócz Bram, do dnia dzisiejszego zachowały się trzy baszty. Stanowią one integralną część murów obronnych. Pełniły funkcję obserwacyjną. Były tak zbudowane, by bronić się samodzielnie, nawet jeśli sąsiednie umocnienia zostałyby zdobyte przez wroga. Znajdowały się w nich składy żywności oraz prochu i broni. 

Okrągła Baszta Zachodnia, zwana dawniej Lodową (prawdopodobnie przechowywano w niej lód), znajduje się pomiędzy Bramami Myśliborską i Chojeńską, ok. 60 metrów od tej ostatniej. Wzniesiono ją na rzucie koła, z kamienia polnego oraz w górnej części z cegły. Została przebudowana w XV wieku z XIV-wiecznej, półkolistej czatowni. 

Kolejna Baszta, zwana Prochową, również wzniesiona na rzucie koła, znajduje się w zachodniej części obwarowań, w niedalekiej odległości od Bramy Chojeńskiej. Podobniej jak poprzednia, powstała w XV wieku jako przebudowa XIV-wiecznej czatowni. W dolnej części wymurowano ją z kamienia polnego, w górnej z cegły. Posiada otwory strzelnicze, zwieńczona jest gankiem obronnym. 

Trzecia, Baszta Bociania, znajduje się w północnej części murów. Podobnie jak dwie poprzednie, wybudowana została w XV wieku, jako wynik przebudowy prostokątnej czatowni. Wzniesiona została z kamienia polnego i cegły na rzucie prostokąta. Jej nazwa powstała w XIX wieku od znajdującego się na niej gniazda bocianiego. Do dnia dzisiejszego jej szczyt wieńczy bocianie gniazdo. 

Podobnie jak bramy, również żadna z baszt nie jest udostępniona do zwiedzania. 

 

 

Średniowieczne mury obronne zachowały się na długości ponad półtora kilometra. Otaczają praktycznie całe stare miasto. Wzniesione zostały z głazów narzutowych w XIV wieku. Dawniej miały 30 wieżyczek strzelniczych. Ich grubość wynosi u podstawy około jednego metra i zwęża się ku górze. Dawniej wysokość obwarowań wynosiła od 6 do 9 metrów., dzisiaj nie przekracza 6 metrów. Ich stan zachowania jest bardzo dobry. W dużej mierze wpływ na to miała ich XIX-wieczna renowacja. Jak wspomniałem wyżej, nie ma możliwości obejścia ich od strony wewnętrznej, natomiast od zewnątrz znajdują się tereny zielone, co umożliwia ich obejrzenie fortyfikacji na całej ich długości. 

 

 

Planując wypoczynek w woj. zachodniopomorskim, warto odwiedzić to małe miasteczko. Powiedziałbym nawet, że powinien to być punkt obowiązkowy na mapie turystycznych wojaży. Dodatkowym atutem jest  jezioro Miejskie  (inna nazwa jezioro Trzygłowskie), które przylega od wschodu do Trzcińska-Zdroju. Każdy znajdzie w tym miejscu coś dla siebie, są zabytki, jest woda, są lasy. POLECAM!!!