Kołbacz to niewielka wieś w woj. zachodniopomorskim, w pow. gryfińskim, w gminie Stare Czarnowo. Pierwsze ślady osadnictwa na tym terenie datuje się na VII wiek naszej ery. W średniowieczu, około półtora kilometra od dzisiejszej miejscowości, istniał gród książęcy. W 1173 roku, kasztelan szczeciński, Warcisław II Świętoborzyca sprowadził do Kołbacza cystersów, którym ufundował i uposażył klasztor. Cystersi przyczynili się do rozwoju okolicznych ziem. Przeprowadzili prace melioracyjne, wykopali stawy, zbudowali urządzenia przemysłowe i młyny. W 1210 roku przystąpiono do budowy nowego kościoła, klasztoru oraz murów obronnych. W średniowieczu Kołbacz był jednym z najważniejszych ośrodków politycznych księstwa pomorskiego. W 1535 roku, w wyniku reformacji, nastąpiła sekularyzacja dóbr zakonnych. Klasztor przejęli książęta pomorscy, a konkretnie Barnim XI, który przebudował go na zamek. 

Budowę kościoła rozpoczęto w stylu romańskim, zaś ukończono po ponad 130 latach, w 1347 roku, w stylu gotyckim. Jest to najstarsza budowla na Pomorzu Zachodnim w całości wykonana z cegły. Świątynia jest orientowana, wzniesiona na planie krzyża łacińskiego, z dwuprzęsłowym prezbiterium, nawą i transeptem. Prezbiterium, z ostrołukowymi, gotyckimi oknami, jest zamknięte pięcioboczną absydą. Fasadę świątyni zdobi kunsztownie wykonana rozeta wypełniona ceglanym maswerkiem. Warto jej bliżej się przyjrzeć, gdyż porównywana jest do znanych na całym świecie rozet z francuskich katedr. Centralne miejsce zajmuje ośmioramienna gwiazda otoczona szesnastoma mniejszymi rozetkami. 

 

 

Założenie klasztorne to nie tylko kościół, ale również dawne budynki mieszkalne i gospodarcze. Opactwo tworzyło czworobok, wewnątrz którego znajdował się wirydarz, czyli wewnętrzny niewielki ogród otoczony często krużgankami. Do dnia dzisiejszego przetrwał tylko kościół i dom konwersów, czyli zachodnie skrzydło kompleksu (kościół tworzył skrzydło północne). Dom konwersów, czyli braci zakonnych, pochodzi z XIII wieku, pierwotnie był wolnostojącą budowlą. Pozostałe dwa skrzydła opactwa nie przetrwały do naszych czasów. Obecnie teren dawnego wirydarza oraz dwóch nieistniejących budynków, porośnięty jest trawą i drzewami. 

Do dzisiejszych czasów zachował się jeszcze gotycko-renesansowy dom opata. Wzniesiony został w pierwszej połowie XIV wieku i był częścią tzw. małego klasztoru należącego do przełożonego opactwa. Wg reguły cystersów, opat posiadał osobne dobra, odrębne od klasztornych. Dzisiaj pięknie odrestaurowany, mieści w swoich wnętrzach bibliotekę. 

 

 

Po przejęciu klasztoru cysterskiego w XVI wieku przez Barnima XI, nawa kościoła została przekształcona w spichlerz, zaś prezbiterium i transept (czyli nawa poprzeczna, prostopadła do prezbiterium) pełniły rolę kaplicy dworskiej. I ten podział zachował się do dnia dzisiejszego. Prezbiterium wraz z transeptem (gdzie obecnie ulokowane jest wejście do świątyni) tworzą dzisiejszy kościół parafialny. 

We wnętrzu nie zachował się oryginalny wystrój. Ołtarz główny w formie tryptyku, to kopia XV-wiecznego ołtarza, wykonana w 1990 roku. Oryginał znajduje się obecnie w bazylice św. Jana w Szczecinie. Centralne miejsce w ołtarzu zajmuje scena ukoronowania Najświętszej Maryi Panny. Poniżej artysta przedstawił Pokłon Trzech Króli. Po bokach znajdują się cztery św. dziewice: po lewej u góry św. Agnieszka (ur. 291 r., zm. 21.01.304 r.), u dołu św. Katarzyna Aleksandryjska (ur. 287 r., zm. 305 r.); po prawej u góry św. Barbara (ur. 273 r., zm. 306 r.); u dołu św. Dorota z Cezarei (ur. 279 r., zm. 6 lutego 311r.). Skrzydła tryptyku zostały ozdobione rzeźbami dwunastu Apostołów. Zamiast Judasza artysta umieścił św. Pawła (to ten z mieczem). Całość wieńczy krzyż, który jest kopią XIV-wiecznej rzeźby. 

W prezbiterium warto zwrócić uwagę na XVI-wieczną ambonę. Podtrzymuje ją rzeźba Mojżesza trzymającego tablice z dziesięciorgiem przykazań.

W ściany prezbiterium zostały wmurowane dwie barokowe płyty nagrobne. Po prawej stronie Daniela Gaede (ur. 16 kwietnia 1731 zm. 3 lipca 1781 r.), urzędnika pruskiego, generalnego dzierżawcy komory celnej. Po lewej stronie Caroliny Wilhelminy Gaede, córki Daniela Gaede, ur 5 stycznia 1780 r., zm. 15 sierpnia 1781 r.

W ścianę południową został ponadto wmurowany relief z herbem Gryfitów. Tarczę herbową podtrzymują dwa putta. Poniżej reliefu wmurowany jest napis informujący prawdopodobnie o śmieci w 1553? roku osoby z książęcego rodu Gryfitów lub osoby pozostającej w służbie Gryfitów. Napis jest bardzo nieczytelny, więc trudno jednoznacznie go przetłumaczyć. 

 

 

W ramionach transeptu zachowały się oryginalne sklepienia krzyżowo-żebrowe, zaś w zamknięciu prezbiterium – gwieździste. W północnej części transeptu, w posadzce, znajduje się wapienna płyta nagrobna Matthiasa von Carnitz, (ur. 31 marca 1568 r. zm. 14 października 1628 r.) W górnej części płyty umieszczono dwa herby von Carnitz (jakby lustrzane odbicie), przedstawiające w górnej części jelenia, poniżej szachownicę. Dolną część płyty zajmowała inskrypcja, dzisiaj zatarta, nieczytelna. Matthias von Carnitz pełnił funkcję kanclerza na dworze księcia pomorskiego Filipa II z rodu Gryfitów. 

W południowej części transeptu umieszczono wiernie odwzorowany model kościoła. 

 

 

Warto wybrać się do Kołbacza, by zwiedzić kościół oraz pozostałości dawnego opactwa cystersów. POLECAM!!!